Ο ακαδημαϊκός Κιάν Τατζμπάχς, γεννημένος στο Ιράν, δεν είναι ένας ακόμα αναλυτής που παρακολουθεί τα τεκταινόμενα στη Μέση Ανατολή από απόσταση ασφαλείας. Είναι ένας άνθρωπος που βρέθηκε απέναντι στους ανακριτές των Φρουρών της Επανάστασης, που άκουσε την κατηγορία της κατασκοπείας να αιωρείται πάνω από το κεφάλι του, που έζησε την απομόνωση των φυλακών Εβίν, σύμβολο της καταστολής των αντιφρονούντων στο Ιράν, εκεί που οδηγούν τους πολιτικούς κρατούμενους. Αυτούς που φέρνουν αντίρρηση στην τυραννία του καθεστώτος και αντιστέκονται.
Ο Κιάν Τατζμπάχς μιλά αποκλειστικά στην εφημερίδα «Political» και την Γεωργία Λαγού και περιγράφει με συγκλονιστικές λεπτομέρειες όσα βίωσε. «Με συνέλαβαν οι ιρανικές αρχές και διώχθηκα από το Ισλαμικό Επαναστατικό Δικαστήριο, με πολιτικά υποκινούμενες κατηγορίες που συνδέονταν με το έργο μου ως υπερασπιστή της δημοκρατίας και της κοινωνίας των πολιτών. Στην πραγματικότητα, τιμωρούμουν όχι για ένα πραγματικό έγκλημα, αλλά επειδή εκπροσωπούσα ιδέες και μορφές πολιτικής ζωής που το καθεστώς θεωρούσε απειλητικές. Πέρασα περισσότερο από έναν χρόνο στη φυλακή, συμπεριλαμβανομένων οκτώ μηνών σε απομόνωση στις φυλακές Εβίν και στη συνέχεια αρκετά χρόνια σε κατ’ οίκον περιορισμό υπό συνεχή παρακολούθηση».
Η φρίκη των φυλακών
Στις σκοτεινές φυλακές Εβίν είναι όμηροι σήμερα πάνω από 15.000 κρατούμενοι, ανάμεσά τους δημοσιογράφοι, ακτιβιστές, ακόμη και νομπελίστες. Βασανιστήρια μέχρι θανάτου, κελιά χωρίς κρεβάτι ή τουαλέτα, πλημμυρισμένα με κατσαρίδες, ποντίκια, βρόμικες κουβέρτες και χωρίς φώτα αρκετές ώρες της νύχτας. Η περιγραφή του Κιάν Τατζμπάχς για την καθημερινότητά του όταν ήταν έγκλειστος σοκάρει και αποκαλύπτει ένα σύστημα σχεδιασμένο να συντρίβει τον κρατούμενο. «Η καθημερινή ζωή στο Εβίν είχε σχεδιαστεί για να διαλύσει την αίσθηση του εαυτού σου και τον έλεγχό σου με την πάροδο του χρόνου. Ακραία απομόνωση, ανάκριση, αβεβαιότητα και συνεχής ψυχολογική πίεση. Ακόμα και έξω από την απομόνωση, η ζωή στη φυλακή διαμορφωνόταν από την επιτήρηση, την ταπείνωση και τη γνώση ότι το κράτος μπορούσε να επηρεάσει κάθε πτυχή της ύπαρξής σου», εξομολογείται στην «P» ο Ιρανός ακαδημαϊκός.
Η παρέμβαση του Λευκού Οίκου
Απόφοιτος του Imperial College London, του University College London και του Πανεπιστημίου Columbia, όπου απέκτησε το διδακτορικό του, ο Τατζμπάχς αφέθηκε ελεύθερος ύστερα από χρόνια κράτησης στο Ιράν και μετακόμισε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2016 στο πλαίσιο της πυρηνικής συμφωνίας του Ιράν υπό την κυβέρνηση Ομπάμα. Η υπόθεσή του είχε προκαλέσει διεθνείς αντιδράσεις, με τον Λευκό Οίκο, ακόμα και τον παγκοσμίου φήμης τραγουδιστή Sting να ζητούν δημόσια την απελευθέρωσή του.
- Η πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ φέρνει πιο κοντά την αλλαγή στο Ιράν ή μήπως τελικά ενισχύει το καθεστώς; Τι θα μπορούσε ρεαλιστικά να πυροδοτήσει πραγματική αλλαγή στο Ιράν; Αν όχι τώρα, τότε πότε;
Ναι, μπορεί να φέρει την αλλαγή πιο κοντά, επειδή αποδυναμώνει τη στρατιωτική ικανότητα του ιρανικού καθεστώτος, το κύρος και τη φήμη του εντός του Ιράν και σε ολόκληρη την περιοχή, και ενδεχομένως την ικανότητά του να καταπιέζει τον ίδιο του τον λαό. Αλλά το αν αποδυναμώνει το καθεστώς αρκετά, ώστε να δημιουργήσει ένα πραγματικό άνοιγμα για μια λαϊκή εξέγερση, είναι πολύ λιγότερο βέβαιο.
Αυτό που θα μπορούσε ρεαλιστικά να πυροδοτήσει αλλαγή είναι μια σοβαρή υποβάθμιση του μηχανισμού καταναγκασμού του καθεστώτος, έτσι ώστε, όταν έρθει το επόμενο κύμα διαμαρτυριών, το κράτος να είναι λιγότερο ικανό να σκοτώνει και να τρομοκρατεί τους πολίτες στην κλίμακα που το έκανε τον Ιανουάριο του 2026. Εάν αυτό το άνοιγμα δεν έρθει αμέσως, το πιο πιθανό χρονοδιάγραμμα είναι έξι έως δώδεκα μήνες μετά το τέλος της τρέχουσας στρατιωτικής επιχείρησης ΗΠΑ-Ισραήλ. Εάν το καθεστώς παραμείνει στην εξουσία, θα εξακολουθήσει να αντιμετωπίζει σοβαρή οικονομική κρίση και εκτεταμένη λαϊκή οργή. Σε αυτό το πλαίσιο, εάν οι διαμαρτυρίες επιστρέψουν, αυξηθούν σε εκατομμύρια και συναντήσουν έναν εξασθενημένο κατασταλτικό μηχανισμό, τότε η κατάρρευση του καθεστώτος και μια πολιτική μετάβαση καθίστανται πιθανές.
- Είναι ο πόλεμος των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν η αρχή μιας ακόμη μεγαλύτερης σύγκρουσης;
Πιθανότατα όχι με την έννοια ενός πολύ ευρύτερου περιφερειακού πολέμου που θα περιλαμβάνει πολλά κράτη. Πιθανότατα, ο αναδυόμενος συνασπισμός κατά του Ιράν θα το απομονώσει περαιτέρω και με την πάροδο του χρόνου θα συμβάλει σε μεγαλύτερη περιφερειακή σταθερότητα. Ο κύριος, ευρύτερος κίνδυνος θα ήταν η έμμεση κλιμάκωση που θα εμπλέκει την Κίνα, δεδομένων των δεσμών του Πεκίνου με το Ιράν και τους Χούθι. Αλλά δεν νομίζω ότι η ανοιχτή σύγκρουση με την Κίνα ή τη Ρωσία είναι το πιο πιθανό αποτέλεσμα.
- Ποια είναι η «κόκκινη γραμμή» που, εάν παραβιαστεί, θα οδηγήσει σε έναν περιφερειακό πόλεμο; Ποιος είναι ο κύριος πυλώνας που κρατά το ιρανικό καθεστώς στην εξουσία σήμερα;
Κατά μία έννοια, βρισκόμαστε ήδη σε έναν περιφερειακό πόλεμο, δεδομένων των επιθέσεων και της δραστηριότητας δι’ αντιπροσώπων του Ιράν σε όλη την περιοχή. Αλλά πιστεύω ότι είναι πιθανό να παραμείνει γεωγραφικά περιορισμένος και να τεθεί υπό μεγαλύτερο έλεγχο μέσα στους επόμενους δύο με τρεις μήνες, ειδικά εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες εξασφαλίσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ. Ο κύριος πυλώνας που διατηρεί το ιρανικό καθεστώς στην εξουσία είναι η καταστολή. Η βία, ο εξαναγκασμός και ο φόβος βρίσκονται στον πυρήνα του συστήματος. Ένας δεύτερος πυλώνας είναι τα έσοδα από το πετρέλαιο, τα οποία δίνουν στο καθεστώς τους πόρους για να συντηρηθεί. Ένας τρίτος είναι η κοινωνική του βάση που στηρίζει το καθεστώς, την οποία θα εκτιμούσα σε περίπου 20% του πληθυσμού: περίπου οι μισοί είναι αληθινοί ιδεολογικά πιστοί και περίπου οι μισοί είναι δικαιούχοι των οποίων τα προς το ζην εξαρτώνται από την επιβίωση του καθεστώτος.
- Τι περιμένει ο Αμερικανός πρόεδρος από αυτόν τον πόλεμο; Ο Τραμπ μιλά για αποδυνάμωση των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν, όχι για αλλαγή καθεστώτος. Πιστεύετε ότι θέλει μια νέα συμφωνία ή απλώς προσπαθεί να αποφύγει έναν παρατεταμένο πόλεμο;
Ο Τραμπ ήταν σχετικά σαφής για τους κύριους στόχους των ΗΠΑ. Το σχέδιό του φαίνεται να περιλαμβάνει τέσσερις στόχους: πρώτον, την εξάλειψη κάθε οδού για την κατασκευή ιρανικών πυρηνικών όπλων με τον τερματισμό του εμπλουτισμού σε ιρανικό έδαφος, το κλείσιμο πυρηνικών εγκαταστάσεων και την ανάκτηση του αποθέματος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού. Δεύτερον, τον περιορισμό των δυνατοτήτων του Ιράν για κατασκευή βαλλιστικών πυραύλων. Τρίτον, τον τερματισμό της υποστήριξης του Ιράν σε περιφερειακούς πληρεξούσιους και πολιτοφυλακές. Και τέταρτον, την αποτροπή του Ιράν από το να απειλεί τη ναυτιλία στον Περσικό Κόλπο. Η αποφυγή ενός παρατεταμένου χερσαίου πολέμου είναι επίσης σαφώς ένας σημαντικός στόχος. Η αλλαγή καθεστώτος μπορεί να είναι ευπρόσδεκτη εάν συμβεί, αλλά δεν φαίνεται να είναι ο δηλωμένος βασικός στόχος.
- Ο πόλεμος έχει επεκταθεί, οι Ηνωμένες Πολιτείες στέλνουν χερσαίες δυνάμεις και το Ιράν απειλεί με εκτεταμένη σύγκρουση στην περιοχή. Ποιο βλέπετε ως το χειρότερο σενάριο για το μέλλον;
Το χειρότερο σενάριο δεν είναι ένας ευρύτερος πόλεμος, είναι οι ΗΠΑ να σταματήσουν πρόωρα τη στρατιωτική επιχείρηση και επίσης να εμποδίσουν το Ισραήλ να συνεχίσει τα χτυπήματα στη στρατιωτική και καταπιεστική ικανότητα του καθεστώτος. Αν λοιπόν οι ΗΠΑ αφήσουν πίσω τους ένα τραυματισμένο αλλά ακόμα λειτουργικό καθεστώς, τότε σε αυτό το σενάριο, η Ισλαμική Δημοκρατία επιβιώνει, απορροφά το σοκ και στη συνέχεια στρέφεται με ακόμη μεγαλύτερη βιαιότητα εναντίον του ίδιου του λαού της.
- Έχετε συγγενείς στην Τεχεράνη; Είστε σε επαφή; Ποια εικόνα μεταδίδουν για την καθημερινή ζωή υπό τις επιθέσεις;
Ναι, μιλάω μαζί τους τακτικά. Περιγράφουν μια κατάσταση στην οποία η καθημερινή κοινωνική ζωή συνεχίζεται με περιορισμένο τρόπο, αλλά οι επιχειρήσεις διαταράσσονται, οι τιμές είναι υψηλές και η αβεβαιότητα επικρατεί παντού. Τα τρόφιμα είναι διαθέσιμα και οι άνθρωποι εξακολουθούν να μπορούν να συγκεντρώνονται με φίλους και συγγενείς στα σπίτια τους, αλλά η κανονική ζωή βρίσκεται υπό πίεση. Αυτό που γίνεται πιο έντονο δεν είναι η πλήρης κατάρρευση, αλλά μια τεταμένη και εύθραυστη κανονικότητα.
